نكته اي كه به ذهنم رسيد و بسيار مهم مي دانم ٬ موضوعي بود كه بايد به طور جدي در باره آن به بحث بپردازيم .و آن مساله "هويت " است .البته مطالبي در اين مورد نوشته شده اما من با رويكردي متفاوت به آ ن مي پردازم.و آن اينكه وقتي ما در مورد كازرون از هويت صحبت مي كنيم قصد ما از بيان هويت يك " هو يت محلي وقومي" است ٬ ويا "هويت ملي " مد نظر ماست ؟هر پاسخي به اين سـئوال يك مباحثه جدي را در مورد "هويت " به دنبال دارد.اگر پاسخ اين باشد كه ما در اين جمع مجازي داريم هويت قومي و محلي خودمان را بررسي و تقويت مي كنيم ٬آنگاه اين مو ضوع پيش مي آيد كه اين هويت قومي و محلي چه تعريفي دارد٬ و به چه معناست؟واگر حواب اين باشد كه ما قصد داريم با بيان هويت محلي خود به هويت ملي مان برسيم .باز اين بحث پيش مي آيد كه هويت ملي چه وي‍ژگيهايي داراست و آيا مي توان از هويت قومي و محلي به هويت ملي رسيد؟

                                                                                ادامه را کلیک کنید

با عرض سلام خدمت دوستان همشهری و عزیز.در ادامه مطلب ٬ ابتدا باید گفت که این مباحث بیشتر فرضیه است . نکته اینکه فرضیه قانون نیست ٬ اما ابزار ضروری اندیشه و پایه پژوهش ٬تحقیق و خصوصا نظریه پردازی محسوب می شود .اعتبار فرضیه به روشن کردن امور است که به کمک تفسیر انجام می شود . با این مقدمه بحث را شروع می کنیم .

• فرضیه اول:

نیازی به تاکید  نیست که کازرون به عنوان یک شهر تولیدی - بازرگانی ٬  به نظا م اجتماعی کلان تر قرن چهارم هجری  ایران متعلق بود.قرن چهارم هجری بنا به گفته محققین " عصر رنسانس ایرانی- اسلامی"  معرفی شده  است . عصری که تمدن ایرانی به او ج شکوفایی خو د در تمام زمینه های ادب٬فرهنگ و تجارت رسید . این شکوفایی ٬ البته بی تاثیر از دوره حکمرانی سلسله آل بویه ( از سال ۳۲۰ تا۴۴۷ هجری ) نبود .

 بنا به اعتقاد نویسنده ساختار اجتماعی ایران در طول تاریح یک ساختار عشیره ای- قبیله ای بوده که تاکنون نیز علیرغم ظاهر متمدن ما د ر عمق لایه های اجتما عی به حیات خود ا دامه می دهد .و لذا برای شنا خت تاریخ ایران باید  این مناسبات ا جتما عی را درک کرد .یکی از و یژ گی های جوامع  عشیره ای - قبیله ای تمر کز گرایی شدید در مناسبات اجتما عی اعم از تمر کز گرایی در امور  سیاسی ٬ اجتماعی ٬ فرهنگی  و اقتصادی است .این تمرکز گرایی با روی کار آمدن یک حاکم مقتدر مانند یک عنصر طبیعی رشد میکرد ٬ جو انه می زد و به بار می نشست.چرا که زمینه های اجتماعی این تمرکز گرایی در جا معه ایران مهیا و آماده بود و هست .

بعد از روی کار آمدن آل بویه ٬ تمر کز گرایی به عنوان یک اولویت اقتضایی شروع به رشد کرد و در دوره عضد الدو له  به بار نشست ( دوره حکمرانی ۳۷۲-۳۳۸ هجری ) .عضدا لدوله  اصرار زیادی داشت تا در طول حکمرانی خود بتو اند تمام امور را به سو ی متمرکز کردن سو ق دهد . در این میان پر داختن به امور اقتصادی یک او لو یت محسو ب می شد. روال مرسوم د ر حکومت های تمرکز گرا ٬ یکپارچه کردن قلمرو تحت امر بود . این یک اصل ضروری و پذیرفته شده بود که در ضرورت آن هیچ شکی برای حاکمان و جود نداشت .الگو قرار دا دن ایران ساسانی و حتی رساندن اصل و نسب خود به شاهان ساسانی در همین راستا صورت می گر فت . برای یکپارچه کردن قلمرو اولین اقدام ساماندهی به و ضعیت اقتصادی خصوصا گرد آ وری مالیات مرسوم و غیر مرسوم  بود .در واقع میان ساماندهی اقتصادی و تداوم حکومت یک رابطه مستقیم وجو د داشت : هر چه قدر پشتوانه اقتصادی یک حکومت بیشتر بود اقتدار و دوام حکومت تضمین می شد.نکته قابل تو جه اینکه با تصمیم حکومت مبنی بر متمر کز کردن امور ٬ یک همگرایی اجتماعی در جامعه شکل می گرفت .این همگرایی به طور طبیعی میان مرکز و ولایات به وجود می آمد و نیروی نظامی حرفه ای و دیو انسالاری ر و به رشد از این مناسبات اجتماعی حفاظت و حمایت می کرد.بدین ترتیب یک شبکه اقتصادی منظم و منسجم به وجود می آمد که از یک طرف ( مرکز) خدما ت اجتماعی قابل ملاحظه ای به و لایات دا ده می شد . خدماتی مانند: ساختن سد٬ کاروان سرا ٬ راهسازی ٬ راهداری ٬ آب انبارهای عمومی ٬ لا یروبی قناتها ٬ نگهداری شبکه های آب رسانی ٬ساختن قلاع برای دفاع از شهرها ٬ حصار و برج و باروی  اطراف شهر ها ٬ بازارها  ٬و تجارت خانه ها . ( نگاه کنید به  مقاله شماره قبل در خصوص گزارش مقدسی در مورد ساخت سرای تاجران در کازرون تو سط عضد الدوله  ). و در مقا بل شهر های ولایات ملزم بو دند تا مازاد اقتصادی محل را اعم از مالیات و یا در آمدهای تجاری و بازر گانی را گرد آوری و به مرکز حکومت ( که در دوره مورد بحث شیراز بود ) ارسال کنند.بر همین اساس تاجران کازرون می بایست روزانه ده هزار درهم به پایتخت عضد الدوله ارسال می کردند. و به این ترتیب رونق و رشد منطقه ای خود را تضمین می کردند .

اما این رونق و شکوفایی تداوم نداشت .دلیل این امر به اقتضایی بودن سیاست های جوامع قبیله ای و نیز وابسته بو دن این جوامع به جایگاه فردی حکمران بر می گردد. لذا با مرگ زود رس عضد الدوله در سال ۳۷۲ هجری ٬ نه تنها شکو فایی از کازرون بلکه از تمام قلمرو آل بویه رخت بر بست .

-  نوشتن در باره زادگاه مثل راه رفتن بر لبه تیغ است. هم مشکل و هم رنج آور. بخصوص اگر با تاریخ و گذشته نیز سرو کار داشته باشی تاثرآور بودن را  هم به آن باید اضافه کنی. آنچه مرا وادار کرد تا با دید تاریخی به بررسی زادگاهم بپردازم. جدای از تشویق های دوست فرهیخته ام، نو ع دیدگاهی است که به واسطه" علم تاریخ" پیدا کرده ام. کاملا اعتقاد دارم برای بررسی پدیده های کنونی جوامع انسانی و یا آسیب شناسی اجتماعی پدیده ها، تسلط بر تاریخ و دانش مرتبط با آن ضروری و حیاتی است. نیازی به تاکید و یا توضیح نیست که:" حال، طومار باز شده گذشته است." با چنین نگرشی به بیان مطلب می پردازم و امید دارم تا نظرات دوستان عزیز دیده و نادیده ام مرا در درست تر کردن کردن فرضیه های ارایه شده یاری دهند.

 اول: وضعیت شهرها در تاریخ ایران. به واسطه اهمیتی که داشته اند، به طور متناوب توسط سفرنامه نویسان و مورخان بررسی شده اند. در یک تقسیم بندی کلی شهرها ی تاریخی با چهار دسته زیر مشخص می شوند:

• ۱. شهرهای اداری - سیاسی
• ۲. شهرهای نظامی
• ۳. شهرهای مذهبی
• ۴. شهر های بازرگانی - تو لیدی

به استناد منابع، کازرون یکی از شهرهای بازرگانی - تولیدی به شمار می رفته است.بعد از اسلام کازرون با مهاجرت ساکنان شهر شاپور(بی شاپور) به دلیل از رونق افتادن آن شهر شکل گرفت. نکته قابل  تامل اینکه از همان ابتدای شکل گیری. کازرون جای خود را در دنیای تجارت آن روزگار پیدا  کرده و خیلی   زود به یک شهر تجاری موفق تبدیل می شود .این امر تا آنجا اهمیت پیدا می کند که یکی از جهانگردان آن روزگار که از نوادر بوده است .خو د را ملزم  می بیند تا در برنامه دیدار خود از مناطق به کازرون  نیز سفری داشته باشد. مقدسی در کتاب معتبر خود به نام " احسن التقاسیم  فی معرفه الاقالیم " از کازرون به عنوان " دمیاط عجم" یاد می کند.ـتوضیح اینکه دمیاط شهری در مصر بوده که پارچه های آن شهرت فرا گیری در جهان آن روز داشته است .- بدون  دلیل نیست که مقدسی کازرون را چنین عنوانی می دهد . او در گزارش خود بیان می کند که  کازرون به این دلیل مانند شهر دمیاط است که در آن پارچه های کتانی به نام "کسب "( = قصب؟) و "شطوی" بافته و صادر می شود .مقدسی  همزمان شهر را نییز توصیف می کند :

    "شهر ( کازرون) همه کاخ و باغ و نخلستان است که از چپ و راست کشیده شده .سمساران بزرگ        بازار فراخ . پر کار .پر برکت با میوه فراوان و ساختمانها و درختها دارد." ( مقدسی .۶۴۶)

 اما موضوع به همین جا ختم نمی شود . مقدسی به طور مشخص از  مکانی در کازرون گزارش می د هد  که موقعیت تجاری و بازر گانی کازرون را در آن زمان نشان می دهد. او ضمن شرح مناسبی از گذرگاهها بیان می کند که به دستور عضدالدوله دیلمی (۴۴۰ -۴۱۵)  در کازرون سرایی (= تجارت خانه) ساخته شده است که سمساران در آن گرد آمده اند . این سرا  با چهار در که درون آن سرایی برای فروش پارچه است مشخص شده است و روزانه بایستی مبلغ چهار هزار درهم به خزانه سلطان در شیراز بپردازند. کار سختی نیست اگر بر اساس محاسبات آن روز بخو اهیم حساب کنیم که هر ده درهم که معادل با هفت مثقال طلا می شده . بایست روزانه چه مقدار طلا از کازرون به خزانه واریز می شده است. و این امر به معنی رونق و شکوفایی تجارت و  بازرگانی  کازرون بود (ن ک:مقدسی.ص۶۴۶).

   دوم: حال سئوال اصلی این است کعه چه شد با چنین بازرگانی  شکوفایی ناگهان کازرون به قهقرا رفت ؟و یا به تعبیر دیگر چه شد که رونق از کازرون رخت بر بست ؟موضوعی که تا هنوز ادامه دارد .در ادامه مطالب فرضیه هایی که میتواند موضوع را تجزیه وتحلیل کند بیان می کنیم.